Όταν η υποκρισία περισσεύει…

Της Σοφίας Χατζοπούλου

Τι διδάσκεται σε ένα παιδί δημοτικού για την πραγματικότητα μέσα στην οποία ζει;

Το ερώτημα αυτό όπως καταλαβαίνουμε είναι άκρως πολιτικό, αφού έχει να κάνει με την κυρίαρχη οικονομική τάξη και την ιδεολογία καθώς και το αξιακό σύστημα που αυτή θέλει να μεταδώσει.

Υπάρχει βέβαια κάτι άκρως ανήθικο και αντιεπιστημονικό στην παραπάνω παραδοχή, αφού ουσιαστικά παραδεχόμαστε ότι η εκπαίδευση είναι καθοδηγούμενη, και βασίζεται στην ‘αλήθεια’ του κυρίαρχου πολιτικού και οικονομικού συστήματος. Ότι δηλαδή τα παιδιά δεν μαθαίνουν την αλήθεια για τον κόσμο γύρω τους, αλλά αυτό που θα εγγυηθεί τη συνέχιση της καθεστηκυίας τάξης. Ότι με άλλα λόγια μέσα από την αναπαραγωγή ψευδών στερεοτύπων και την απόκρυψη πληροφοριών η εκπαίδευση μετατρέπεται σε απλή καθημερινή προπαγάνδα.

Δεν μας εκπλήσσει βέβαια αυτή η συνειδητοποίηση η οποία επιβεβαιώνει θεωρητικούς, όπως τον Γκράμσι και τον Αλτουσέρ, όταν αυτοί υποστήριζαν ότι η εκπαίδευση αποτελεί ιδεολογικό μηχανισμό του κράτους για την επέκταση της οικονομικής, πολιτικής και πολιτιστικής ηγεμονίας της άρχουσας τάξης. Και υπάρχουν δυστυχώς πολλά τέτοια παραδείγματα στα σχολικά συγγράμματα μαθημάτων όπως της ιστορίας, της κοινωνικής και πολιτικής αγωγής, της γλώσσας, ακόμη και των μαθηματικών.

Τελευταία τέτοια περίπτωση είναι η διένεξη που έχει δημιουργηθεί σχετικά με την αναφορά στον τύπο οικογένειας από ομόφυλα ζευγάρια στη γλώσσα της Β’ Δημοτικού και στην Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή της ΣΤ’ Δημοτικού. Τα κυβερνητικά στελέχη τσακώνονται μεταξύ τους σχετικά με το θέμα που τους προέκυψε στον νέο θεσμό του πολλαπλού βιβλίου, ενώ τα ΜΜΕ βγάζουν όλον τον λαϊκισμό και την αντιδραστική τους ιδεολογία μιλώντας για “προπαγάνδα” υπέρ της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, η οποία θα εκμαυλίσει τα ήθη της κοινωνίας και τις “ψυχές των μικρών παιδιών”.

Και όσο κι αν μας χαροποιεί ο ανταγωνισμός μέσα στην κυβέρνηση για το ποιος είναι πιο ακροδεξιός και σεξιστής από τον άλλον, παρόλα αυτά πρέπει να μας απασχολήσει το θέμα στη βάση του παιδαγωγικού και κοινωνικού ρόλου που οφείλει να έχει το σχολείο.

Έχει δικαίωμα το σχολείο να αποκρύψει μια μορφή οικογένειας που έχει ήδη θεσμοθετηθεί από το 2015 με το Σύμφωνο Συμβίωσης και το 2024 με τον νόμο 5089 περί πλήρους ισότητας στον Γάμο για τα ομόφυλα ζευγάρια, και υπάρχει ήδη στην ελληνική κοινωνία και ως εκ τούτου στην ελληνική σχολική τάξη; Τι σημαίνει η απόκρυψη αυτής της πληροφορίας για τον χαρακτήρα της εκπαίδευσης αλλά και για τον μαθητή, ο οποίος παραπλανάται ή καθίσταται αόρατος από το σύστημα;

Ποια είναι τα παιδαγωγικά αποτελέσματα αυτής της κατάφωρης υποκρισίας της κυβέρνησης, η οποία ενώ ευαγγελίζεται ότι με τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα είναι υπέρ της συμπερίληψης και της ισότητας, αντί γι αυτό διαγράφει ολόκληρες ομάδες του πληθυσμού, συμβάλλοντας στην περιθωριοποίησή τους και τον κοινωνικό αποκλεισμό του; Με ποιον τρόπο η εκπαίδευση θα συμπεριλάβει όλους τους μαθητές και θα ανοίξει το οπτικό τους πεδίο όταν αναπαράγει την ιδεολογία του ‘πατρίς, θρησκεία, οικογένεια’ και της ‘Αγίας Ελληνικής οικογένειας’;

Η υποκρισία περισσεύει όταν ακόμα και η ΕΕ., τις ντιρεκτίβες της οποίας υποτίθεται ακολουθεί με θαυμασμό και περηφάνια η ελληνική κυβέρνηση, ενθαρρύνει τη συμπεριληπτική εκπαίδευση και μέσω της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχει εκδώσει υλικό ειδικά σχεδιασμένο για την διαφορετικότητα και την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων στην εκπαίδευση. Η υποκρισία περισσεύει όταν τόσα χρόνια προβάλλεται το σύστημα της Φινλανδίας ως πρότυπο, αλλά παραβλέπουμε ότι ο Εθνικός Εκπαιδευτικός Φορέας στη Φινλανδία δίνει σχετικές οδηγίες για τη συμπερίληψη ζητημάτων διαφορετικότητας φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού στο βασικό αναλυτικό πρόγραμμα της χώρας και μάλιστα δεν τίθεται κανένα θέμα επιλογής των γονέων αν θέλουν τα παιδιά τους να διδαχτούν το συγκεκριμένο μάθημα ή όχι.

Στη δε Μεγάλη Βρετανία, άλλο εκπαιδευτικό μοντέλο πολυδιαφημισμένο από την κυβέρνηση, υπάρχουν σχολικά συγγράμματα όπως το “A First Look At: Same-Sex Parents: This is My Family” των Pat Thomas και Lesley Harker ειδικά σχεδιασμένο για μικρά παιδιά, στο οποίο οι μαθητές μαθαίνουν για τις οικογένειες ομόφυλων ζευγαριών και για τη δίκαιη κι ισότιμη μεταχείρισή τους.

Πόση υποκρισία άραγε κρύβεται πίσω από τις εξαγγελίες τους και τα χιλιάδες προγράμματά τους ενάντια στον σχολικό εκφοβισμό και αποκλεισμό, όταν όλα αυτά γίνονται κούφια λόγια, αφού το σχολείο που τελικά επιδιώκουν είναι ένα σχολείο που πρώτο αυτό αποκλείει τον διαφορετικό, αποκρύπτοντας την αλήθεια και αναπαράγοντας τα ψέμματα, τα ενοχικά στερεότυπα και τις γενικεύσεις που δηλητηριάζουν το μυαλό των μικρών μαθητών; Και να λάβουμε υπόψη ότι τα φαινόμενα αυτά αποκλεισμού δεν περιορίζονται μόνο στα άτομα με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό αλλά και στους μετανάστες και στα άτομα με μορφές αναπηρίας μέσα από σχολικά συγγράμματα που τονίζουν μια εθνοκεντρική κουλτούρα και προβάλλουν την αριστεία και την ατομική ευθύνη στην ανάπτυξη των μαθητών.

Η εξέλιξη αυτή μπορεί να φαίνεται σε κάποιους ήσσονος σημασίας μπροστά στην γενικότερη οικτρή εικόνα της εκπαίδευσης στην Ελλάδα με τα βαθύτατα προβλήματα στελέχωσης, χρηματοδότησης και λειτουργίας, αλλά είναι μια εξέλιξη πολύ σοβαρή, ενδεικτική του ρόλου που καλείται το δημόσιο σχολείο και οι εκπαιδευτικοί να παίξουν στα πλαίσια του κυρίαρχου συστήματος. Έναν ρόλο αντιπαιδαγωγικό, αντιεπιστημονικό που αντιτίθεται σε κάθε παιδαγωγική και δημοκρατική αξία κι ελευθερία. Έναν ρόλο που εντείνει τον κοινωνικό ρατσισμό και αυτοματισμό σε μια κοινωνική και πολιτική παλινδρόμηση άνευ προηγουμένου.